Trong bóng tối của một thế giới đầy biến động, một liên minh kỳ lạ đang âm thầm đập nhịp trái tim chung. Không phải vì lý tưởng cao đẹp, mà bởi những toan tính lạnh lùng. Người ta gọi đó là "tình hữu nghị không giới hạn" giữa một gấu Bắc Cực đang chảy máu và một con rồng khát dầu mỏ. Họ đứng vai kề vai, lưng dựa lưng, nhưng mỗi bước tiến lại ẩn chứa những vết dao ngấm ngầm vào lòng tin lẫn nhau. Đó chính là mối quan hệ Trung Quốc - Nga.
Hai cường quốc từng đối đầu nay lại sánh bước bên nhau, không phải để gìn giữ hòa bình thế giới mà để định nghĩa lại trật tự toàn cầu theo cách riêng của mình. Một bên cần năng lượng, một bên cần tiền mặt. Một bên cung cấp tài nguyên, một bên đổi bằng đồng đô la. Họ tập trận chung, bỏ phiếu chung, bắt tay trước ống kính và mỉm cười. Nhưng sau cánh gà, liệu có bao nhiêu toán tính thực dụng?
Và rồi, một người đàn ông với mái tóc vàng và chiếc mũ đỏ bước vào ván cờ địa chính trị này như một kỳ thủ lão luyện. Ông không chấp nhận sự liên kết tự nhiên giữa Moscow và Bắc Kinh. "Tôi sẽ phá vỡ nó," ông tuyên bố đầy quyết đoán. Vâng, mối quan hệ Nga-Trung có thực sự bền chặt hay chỉ là tấm màn che đậy những mâu thuẫn âm ỉ, trực chờ bùng nổ?
Tháng 2/2022, tuyên bố chung giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh về quan hệ đối tác "không giới hạn". Nhưng chỉ vài ngày sau, Nga tấn công Ukraine. Đến năm 2025, trong cuộc điện đàm kỷ niệm ba năm chiến tranh Nga-Ukraine, ông Tập tái khẳng định tình hữu nghị với ông Putin. "Quan hệ Trung-Nga có động lực nội sinh mạnh mẽ," ông Tập nói. Còn ông Putin thì cho rằng phát triển quan hệ với Trung Quốc là "sự lựa chọn chiến lược lâu dài của Nga."
Nhưng đằng sau những lời lẽ hoa mỹ, thực tế phũ phàng dần lộ diện. Trong khi Nga bị phương Tây cô lập, Trung Quốc trở thành nguồn cung cấp tiền bạc và vật tư chính để duy trì cỗ máy chiến tranh của Moscow. Kim ngạch thương mại song phương tăng vọt từ 107,8 tỷ USD năm 2020 lên 240 tỷ USD năm 2023. Nga hiện là nhà cung cấp năng lượng lớn nhất cho Trung Quốc, trong khi Trung Quốc là đối tác thương mại số một của Nga. Cả hai nước đều sử dụng đồng nhân dân tệ trong giao dịch để giảm thiểu ảnh hưởng từ các lệnh trừng phạt của phương Tây.
Tuy nhiên, mối quan hệ này không chỉ dừng lại ở kinh tế. Về quân sự, Trung Quốc đã mua các hệ thống vũ khí tiên tiến của Nga như S-400 và máy bay chiến đấu Su-35. Hai nước cũng tăng cường tập trận chung, từ Alaska đến Bắc Cực, từ biển Nhật Bản đến vịnh Oman. Họ cùng Iran tổ chức cuộc tập trận "Vành đai An ninh 2025", thể hiện sự gắn kết chiến lược ngày càng sâu sắc.
Về chính trị, cả Trung Quốc và Nga đều phản đối sự bá quyền của Mỹ và phương Tây. Họ ủng hộ hệ thống quốc tế với Liên Hợp Quốc làm trung tâm, tích cực hợp tác trong các diễn đàn quốc tế như BRICS, SCO và G20. Bắc Kinh đã nhiều lần thể hiện sự ủng hộ Moscow tại Liên Hợp Quốc, đặc biệt trong vấn đề Ukraine và các vấn đề nhân quyền.
Nhưng rồi, một kẻ thù truyền kiếp của cả Nga và Trung Quốc xuất hiện. Đó là Donald Trump – người tuyên bố sẽ phá vỡ liên minh Nga-Trung nếu được bầu làm Tổng thống Mỹ. "Trung Quốc và Nga là kẻ thù tự nhiên của Hoa Kỳ," ông Trump khẳng định trong một cuộc phỏng vấn năm 2024. Ông chỉ trích chính quyền Biden đã để Nga, Trung Quốc, Iran và Triều Tiên xích lại gần nhau. "Chúng ta không thể để họ tụ họp," ông cảnh báo.
Ngay khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã thúc đẩy tiến trình đàm phán hòa bình Ukraine. Qua hai cuộc điện đàm với ông Putin và hai vòng đàm phán Mỹ-Nga tại Ả Rập Saudi, mối quan hệ giữa đôi bên dần ấm lên. Đặc biệt, mối quan hệ Trump-Putin đã có những bước cải thiện đáng kể. Đỉnh điểm là khi đặc phái viên Mỹ tiết lộ rằng sau vụ ám sát hụt ông Trump, ông Putin đã đến nhà thờ địa phương cầu nguyện cho tổng thống Mỹ – không phải vì ông Trump có thể trở thành Tổng thống Hoa Kỳ, mà vì tình bạn giữa hai người.
Trong cuộc điện đàm gần đây kéo dài một tiếng rưỡi tại Phòng Bầu dục, ông Trump nói với ông Putin rằng: "Tôi không muốn Nga hợp tác với Trung Quốc." Lời nói này có thể khiến vết nứt trong mối quan hệ Nga-Trung ngày càng sâu sắc hơn. Hai bên cũng thảo luận về việc hợp tác ở Trung Đông, ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, và thậm chí là tổ chức một trận khúc côn cầu trên băng giữa Mỹ và Nga.
Nhưng đằng sau bức màn hữu nghị Nga-Trung, những mâu thuẫn lịch sử khó giải quyết vẫn âm ỉ. Vào thế kỷ 19, đế quốc Nga đã buộc Trung Quốc ký các hiệp ước bất bình đẳng, chiếm đoạt hơn 1 triệu km² lãnh thổ. Những tranh chấp này vẫn còn đó, đặc biệt khi Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc yêu cầu các bản đồ mới phải đánh dấu tên lịch sử bằng tiếng Trung của các thành phố Nga. Hướng dẫn viên du lịch Trung Quốc thường nói với khách rằng họ đang thăm "lãnh thổ lịch sử của Trung Quốc."
Sức ép từ chính quyền Trump và bản thân những vấn đề nội tại đã khiến tình hữu nghị Nga-Trung lung lay. Hoạt động vận tải đường sắt giữa Trung Quốc và châu Âu – một phần của dự án Vành đai và Con đường – đã suy giảm mạnh. Nga cũng tăng cường kiểm tra hàng hóa Trung Quốc, gây chậm trễ và tạm giữ tại biên giới. Điều này khiến các chủ hàng e ngại sử dụng tuyến đường này.
Cuộc hôn nhân không tự nhiên giữa Nga và Trung Quốc, như ông Trump mô tả, đang đối mặt với nhiều thách thức. Một bên rộng lớn với đất đai mênh mông, một bên đông dân nhưng thiếu tài nguyên. Lịch sử và hiện tại đều chứng minh rằng mối quan hệ này đầy rẫy nghi ngờ và có thể tan vỡ bất cứ lúc nào.
Liệu chiến lược của ông Trump – kết liên minh với Nga để kiềm chế Trung Quốc – có thành công? Hay đây chỉ là giấc mơ viển vông trong một thế giới đầy biến động? Chúng ta hãy cùng chờ xem.